【Thuế thị dân (住民税)】 “Ủa, sao lại là bây giờ?” Không có thu nhập vẫn bị đòi thuế? Cơ chế và giải pháp bạn cần biết

Bạn đã bao giờ bối rối tự hỏi: “Ủa? Rõ ràng bây giờ mình không có thu nhập, tại sao vẫn nhận được thông báo đóng Thuế thị dân (住民税) nhỉ?”

Lần này, chúng ta sẽ cùng nhau giải đáp một cách rõ ràng những thắc mắc “tại sao?” đó về Thuế thị dân (住民税) và giải thích các điểm quan trọng dưới góc độ chuyên nghiệp để bạn không còn phải hoang mang nữa.

Thuế thị dân (住民税) vốn dĩ là loại thuế gì?

Trước hết, hãy cùng nắm vững những điều cơ bản. Thuế thị dân (住民税) là một loại thuế địa phương (地方税) mà bạn nộp cho tỉnh/thành phố (都道府県) và quận/huyện/thị xã (市区町村) nơi bạn sinh sống. Đây là một nguồn thu rất quan trọng để duy trì các dịch vụ hành chính công của địa phương (như giáo dục, phúc lợi, phòng cháy chữa cháy/cứu hộ, xử lý rác thải v.v.).

Thuế thị dân (住民税) được cấu thành chủ yếu từ hai yếu tố:

1. Phần tính theo thu nhập (所得割 – shotoku-wari): Phần được tính dựa trên tổng thu nhập của năm trước.
2. Phần đóng đồng đều (均等割 – kintō-wari): Phần đóng với một mức cố định đối với những người có thu nhập nhất định, không phụ thuộc vào số tiền thu nhập.

Thuế suất tiêu chuẩn của Phần tính theo thu nhập (所得割) là 10% tổng cộng (bao gồm thuế của tỉnh/thành phố và thuế của quận/huyện/thị xã). Trong khi đó, Phần đóng đồng đều (均等割) cơ bản khoảng 5.000 yên/năm (có thể khác nhau đôi chút tùy theo địa phương).
Ngoài ra, từ năm tài chính Reiwa thứ 6 (2024), người dân sẽ phải đóng thêm Thuế môi trường rừng (森林環境税 – shinrin kankyō zei) (thuế quốc gia) với mức 1.000 yên/năm.

“Không có thu nhập vẫn bị đòi thuế…” Lý do lớn nhất chính là “Độ trễ thời gian”!

Vậy, câu hỏi chính là “Tại sao không có thu nhập mà vẫn nhận được thông báo đóng Thuế thị dân (住民税)?” Chìa khóa cho câu trả lời nằm ở chỗ Thuế thị dân (住民税) được tính dựa trên “thu nhập của năm trước (前年の所得)”.

Nói cách khác, ngay cả khi năm nay bạn không có việc làm hoặc thu nhập giảm sút đáng kể, nếu năm trước bạn có thu nhập trên một mức nhất định, thì Thuế thị dân (住民税) được tính dựa trên thu nhập đó sẽ được gửi đến bạn vào năm sau. “Độ trễ thời gian” này chính là nguyên nhân lớn gây ra sự bối rối.

Cần lưu ý! 3 trường hợp dễ gây hoang mang nhất về Thuế thị dân (住民税)

Hãy cùng xem xét 3 trường hợp đặc biệt cần chú ý do “độ trễ thời gian” này gây ra.

Trường hợp 1: Năm tiếp theo sau khi nghỉ việc ở công ty

• Tình huống: Khi còn là nhân viên công ty, Thuế thị dân (住民税) được khấu trừ trực tiếp từ lương hàng tháng theo hình thức “Khấu trừ đặc biệt (特別徴収 – tokubetsu chōshū)”. Tuy nhiên, khi nghỉ việc, việc khấu trừ đặc biệt này không thể thực hiện được nữa, do đó phần Thuế thị dân (住民税) còn lại hoặc của năm tiếp theo sẽ chuyển sang hình thức “Tự nộp thông thường (普通徴収 – futsū chōshū)”, tức là bạn phải tự mình nộp.
• Lưu ý: Khoảng tháng 6 năm sau khi nghỉ việc, bạn sẽ nhận được giấy báo nộp thuế gửi về nhà. Nếu bạn hiểu lầm rằng “Không còn bị trừ lương nữa nghĩa là không phải đóng nữa” và bỏ mặc, có khả năng sẽ phát sinh tiền phạt chậm nộp. Hãy nhớ rằng, ngay cả khi không còn thấy mục Thuế thị dân (住民税) trên bảng lương, nghĩa vụ nộp thuế của bạn vẫn chưa kết thúc.

Trường hợp 2: Năm tiếp theo sau khi bán bất động sản và có lợi nhuận

• Tình huống: Nếu bạn bán bất động sản và có lợi nhuận (Thu nhập từ chuyển nhượng – 譲渡所得 – jōto shotoku), bạn cũng phải đóng Thuế thị dân (住民税) cho phần lợi nhuận đó.
• Lưu ý: Việc kê khai quyết toán thuế thu nhập (所得税の確定申告) được thực hiện trước ngày 15 tháng 3 của năm sau năm bán bất động sản. Tuy nhiên, thông báo nộp Thuế thị dân (住民税) sẽ được gửi đến muộn hơn, vào khoảng tháng 6 của năm đó. Vì bạn nghĩ rằng “Mình đã kê khai thuế xong rồi, chắc là xong hết các khoản thuế rồi…” nên khi nhận được thông báo, có thể bạn sẽ có cảm giác như “đúng lúc mình quên thì nó đến”.

Trường hợp 3: Khi một thành viên trong gia đình đang đi làm qua đời

• Tình huống: Đây là một vấn đề hơi nặng nề, nhưng nếu người đã khuất có thu nhập vào năm trước khi qua đời, thì người đó vẫn có nghĩa vụ nộp Thuế thị dân (住民税).
• Lưu ý: Nghĩa vụ nộp thuế này sẽ được người thừa kế (相続人 – sōzokunin) tiếp nhận. Bạn cần biết rằng ngay cả trong giai đoạn khó khăn, vẫn có khả năng phát sinh thêm khoản thanh toán thuế.

Những điểm cần biết về Thuế thị dân (住民税)

Cũng có trường hợp được miễn Thuế thị dân (住民税が非課税になるケース):
Trong các trường hợp sau, bạn có thể không phải đóng Thuế thị dân (住民税) (được miễn thuế – 非課税):

• Người đang nhận trợ cấp sinh hoạt theo Luật Bảo trợ xã hội.
• Người khuyết tật, vị thành niên, góa phụ hoặc cha/mẹ đơn thân có tổng thu nhập của năm trước từ 1,35 triệu yên trở xuống.
• Người có tổng thu nhập của năm trước dưới mức quy định của địa phương (Ví dụ: trường hợp độc thân là dưới 450.000 yên. Mức quy định này thay đổi tùy thuộc vào việc có người phụ thuộc hay không và số lượng người phụ thuộc).
  Ngoài ra, cũng có tiêu chí để chỉ được miễn Phần tính theo thu nhập (所得割). Hãy kiểm tra với chính quyền địa phương nơi bạn sinh sống để biết tình trạng của mình có thuộc diện này không.

Ngoài ra, vào năm 2024 cũng có chế độ giảm thuế (定額減税)do vật giá leo theo nhằm giảm gánh nặng cho các gia đình, thời điểm hiện tại bài viết vẫn chưa có con số chính xác dành cho năm 2025.

“Thuế thị dân (住民税), có lẽ mình không đóng nổi…” Khi đó phải làm sao?

Nếu bạn rơi vào tình huống “Đã nhận được thông báo nhưng thực sự không thể đóng ngay bây giờ…”, điều tuyệt đối không nên làm là “bỏ mặc (放置)”. Nếu bỏ mặc, bạn sẽ bị phạt thêm tiền chậm nộp.

Trước hết, hãy can đảm đến thẳng quầy phụ trách thuế của chính quyền địa phương nơi bạn ở để trình bày trung thực tình hình của mình.

Khi trao đổi, bạn có thể được xem xét các giải pháp sau:

• Trả góp (分割での支払い – bunnō): Có thể tăng số lần thanh toán hay không.
• Giảm hoặc miễn thuế (減額や免除 – genmen): Trong trường hợp việc nộp thuế trở nên cực kỳ khó khăn do các lý do bất khả kháng như thất nghiệp, bệnh tật, thiên tai, có thể có chế độ giảm hoặc miễn thuế (việc áp dụng có điều kiện).

Tóm lại, điều quan trọng là phải hành động sớm và trao đổi.

Có thể làm từ bây giờ! Gợi ý giảm gánh nặng Thuế thị dân (住民税)

Vì Thuế thị dân (住民税) được tính dựa trên thu nhập của năm trước, việc tận dụng các khoản khấu trừ thu nhập (所得控除) để giảm thu nhập chịu thuế cũng góp phần giảm gánh nặng Thuế thị dân (住民税) trong tương lai.

• iDeCo (個人型確定拠出年金 – Quỹ hưu trí cá nhân đóng góp xác định): Toàn bộ số tiền đóng góp sẽ được khấu trừ vào thu nhập.
• Furusato Nozei (ふるさと納税 – Quyên góp cho quê hương): Trong số tiền quyên góp, phần vượt quá 2.000 yên sẽ được khấu trừ vào thuế thu nhập và Thuế thị dân (住民税) (có giới hạn nhất định).

Việc sử dụng các chế độ này một cách có kế hoạch có thể mang lại hiệu quả tiết kiệm thuế.

Thuế thị dân (住民税) năm sau của bạn, có ổn không? Hãy kiểm tra thử một lần

Đến đây, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về cơ chế và những điểm cần lưu ý của Thuế thị dân (住民税).
Bây giờ, tôi muốn bạn, người đang đọc bài viết này, tự hỏi mình một câu:

“Trong tình hình cuộc sống hiện tại và kế hoạch tương lai của bạn, có thay đổi nào có thể ảnh hưởng đến số tiền Thuế thị dân (住民税) của năm sau không?”

Ví dụ:

• Bạn dự định chuyển việc, nghỉ việc hoặc tự kinh doanh.
• Bạn bắt đầu làm thêm hoặc thu nhập từ việc làm thêm thay đổi đáng kể.
• Bạn có kế hoạch bán tài sản như bất động sản hoặc cổ phiếu.

Nếu bạn dự kiến có những thay đổi về thu nhập như vậy, hãy dừng lại một chút và tính toán sơ bộ về Thuế thị dân (住民税) của năm sau, điều đó có thể giúp bạn chuẩn bị tốt hơn và an tâm hơn.

Lời kết

Lần này, chúng ta đã tìm hiểu sâu về những thắc mắc dễ khiến bạn phải thốt lên “Ủa, sao lại là bây giờ?” liên quan đến Thuế thị dân (住民税). Điểm mấu chốt vẫn là “độ trễ thời gian” do thuế được tính dựa trên thu nhập của năm trước.

Chỉ cần ghi nhớ cơ chế này, sự chuẩn bị tinh thần và kế hoạch tài chính của bạn chắc chắn sẽ khác đi rất nhiều. Câu chuyện về thuế có vẻ phức tạp, nhưng khi hiểu rõ cơ chế, bạn hoàn toàn có thể chuẩn bị một cách chu đáo.

Hy vọng những thông tin hôm nay sẽ giúp bạn giảm bớt phần nào lo lắng về “Thuế thị dân (住民税) phải làm sao đây?”.

“Hôm nay cảm ơn bạn rất nhiều!”
“Không có gì, tôi cũng vậy.”